رسواسازى جعل جاعلان ، كيد خائنان را دفع نمايند . امام سجّاد ( ع ) به اين مسأله اشاره كرده مىفرمايد : خدايا ! اين مقام و جايگاه براى خلفا و جانشينان و برگزيدگان تو است . مقام و جايگاه بلند و رفيعى كه ايشان را به آن اختصاص و برترى داده‌اى ، ربودند . برگزيدگان و جانشينان تو شكست خوردند و حقّشان از دست برفت . حكم تو تغيير داده شد ؛ كتاب تو دور افتاد و واجبات را از مقاصد و راه‌هاى روشن تو تغيير دادند و سنّت‌هاى پيغمبرت را ترك كردند . . . « 1 » جالب توجّه اين كه امام سجّاد ( ع ) اين حقيقت را در قالب دعا و در روز عرفه در موسم حج تقرير و بيان فرمود ؛ جايى كه حاجيان از شهرها و مناطق مختلف در آنجا گرد آمده‌اند تا از اين مناسك عظيم فيض ببرند و با طهارت ، صفا ، اخلاص و شعور بيشتر به دين و عقيدهء خويش به وطن بازگردند . دورى از حديث رسول خدا ( ص ) حكومت‌ها را در زمينهء فتوا و صدور حكم در تنگناى واقعى قرار داد . از اين رو ، حاكمان از نخستين كسانى بودند كه به رأى و قياس روى آوردند و در دور ساختن هرچه بيشتر اهل بيت ( ع ) از دايرهء فتوا و انتشار علوم و معارف ناب و خالص در ميان مردم تأكيد و اصرار داشتند . آنگاه گروهى گسترده از فقهاء و محدّثان كه بسيارى از جيره‌خواران و متملّقان حاكمان بودند ، از آن‌ها پيروى كردند و به رأى و قياس مبادرت ورزيدند . چنين بود كه مكتب رأى رواج يافت و عمل به استحسان و قياس در ميان مردم منتشر شد تا آنجا كه به گفتهء ابن ابى الحديد معتزلى شافعى شريعت اسلام بكلّى دگرگون شد و اصحاب قياس صاحبان شريعت جديد شدند . « 2 »

--> ( 1 ) . صحيفهء سجاديه ، دعاى 48 . ( 2 ) . شرح نهج البلاغه ، 12 / 84 .